राष्ट्रीय सेवा योजना (NSS)
- मेन्यू
राष्ट्रीय सेवा योजना विषयी
राष्ट्रीय सेवा योजना (एनएसएस) ही भारत सरकारच्या युवा कार्य व क्रीडा मंत्रालयाच्या अंतर्गत राबविण्यात येणारी एक केंद्रीय क्षेत्र योजना आहे. ही योजना इयत्ता ११ वी व १२ वी (+2 स्तर) मधील विद्यार्थी, तांत्रिक संस्थांमधील विद्यार्थी तसेच महाविद्यालये व विद्यापीठांमध्ये पदवी व पदव्युत्तर शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना विविध शासकीय व समाजसेवाभिमुख उपक्रमांमध्ये सहभागी होण्याची संधी प्रदान करते.
विद्यार्थ्यांमध्ये स्वेच्छेने समाजसेवेच्या माध्यमातून व्यक्तिमत्त्व विकास व चारित्र्यघडण घडविणे हे राष्ट्रीय सेवा योजनेचे प्रमुख उद्दिष्ट आहे. ‘सेवेच्या माध्यमातून शिक्षण’ ही राष्ट्रीय सेवा योजनेची मूलभूत संकल्पना आहे.
ब्रीदवाक्य: राष्ट्रीय सेवा योजनेचे ब्रीदवाक्य आहे — “मी नव्हे, तर तू”
राष्ट्रीय सेवा योजनेचे उद्दिष्टे व हेतू
मुख्य हेतू व उद्दिष्ट :
राष्ट्रीय सेवा योजना (एनएसएस) चा प्रमुख हेतू “मी नव्हे, तर तू” या ब्रीदवाक्यानुसार स्वेच्छेने समाजसेवेच्या माध्यमातून विद्यार्थी युवकांचे व्यक्तिमत्त्व व चारित्र्य घडविणे हा आहे. NSS चा उद्देश कॅम्पस व समाज यांच्यातील दरी कमी करणे, विद्यार्थ्यांमध्ये सामाजिक व नागरी जबाबदारीची जाणीव निर्माण करणे तसेच राष्ट्रनिर्मितीच्या कार्यात त्यांचा सक्रिय सहभाग वाढविणे हा आहे.
हेतू:
व्यक्तिमत्त्व विकास: समाजसेवेच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना समाजाशी आपले नाते समजावून देऊन त्यांचे व्यक्तिमत्त्व विकसित करणे.
समाजसहभाग: समाजाशी थेट संपर्क साधून त्यांच्या गरजा व समस्या समजून घेणे व त्यावर उपाय शोधण्यात सहभागी होण्यासाठी विद्यार्थ्यांना प्रोत्साहित करणे.
राष्ट्रीय एकात्मता: विविध समुदायांमध्ये राष्ट्रीय एकता व सामाजिक सलोखा वाढविणे.
उद्दिष्टे:
समाजाची समज: विद्यार्थी ज्या समाजात कार्य करतात त्या समाजाची व त्यातील स्वतःच्या भूमिकेची जाणीव करून घेणे.
समाजातील समस्या ओळखणे: समाजाच्या गरजा व समस्या ओळखून त्यांचे निराकरण करण्यासाठी सक्रिय सहभाग घेणे.
सामाजिक जबाबदारीचा विकास: विद्यार्थ्यांमध्ये सामाजिक व नागरी जबाबदारीची भावना निर्माण करणे.
ज्ञानाचा उपयोग: समाजातील समस्यांवर practically उपाय शोधण्यासाठी आपले ज्ञान व कौशल्यांचा वापर करणे.
समुदाय सहभाग वाढविणे: समुदायाचा सहभाग संघटित करण्याचे कौशल्य आत्मसात करणे व सामूहिक कृतीला चालना देणे.
नेतृत्व गुणांचा विकास: गटकार्य व समाजसेवेच्या माध्यमातून नेतृत्वगुण व लोकशाही मूल्ये विकसित करणे.
आपत्कालीन परिस्थितीचा सामना: आपत्ती व नैसर्गिक संकटांचा सामना करण्याची क्षमता विकसित करणे.
राष्ट्रीय एकात्मतेचा प्रसार: राष्ट्रीय एकात्मता व सामाजिक सलोखा वृद्धिंगत करणे.
राष्ट्रीय सेवा योजना (एनएसएस) अंतर्गत राबविण्यात येणाऱ्या विविध उपक्रम व कार्यक्रम
| अ. क्र. | उपक्रम | कालावधी / दिनांक | तपशील |
|---|---|---|---|
| १ | एनएसएस मार्फत जंगल स्वच्छता, वनभेट व पक्षीनिरीक्षण | १–७ ऑक्टोबर २०२३ | वन्यजीव सप्ताह २०२३ अंतर्गत आयोजित |
| २ | स्वच्छता मोहीम | २ ऑक्टोबर २०२३ | महात्मा गांधी व लाल बहादूर शास्त्री यांच्या जयंतीनिमित्त आयोजित |
| ३ | “मेरी माटी मेरा देश” – अमृत कलश स्थापना व अभियान प्रारंभ | १३ ऑक्टोबर २०२३ | “आजादी का अमृत महोत्सव” च्या समारोपाचा भाग |
| ४ | पंच-प्रण समुदाय शपथ | १३ ऑक्टोबर २०२३ | राष्ट्रीय मोहिमेअंतर्गत शपथ देण्यात आली |
| ५ | अमृत वाटिकेचे उद्घाटन | १४ सप्टेंबर २०२३ | राष्ट्रीय उपक्रमाअंतर्गत वृक्षारोपण |
| ६ | अमृत कलश यात्रा | १३ ऑक्टोबर २०२३ | त्याच मोहिमेअंतर्गत मिरवणूक |
| ७ | वृक्षारोपण | १३ ऑक्टोबर २०२३ | “मेरी माटी मेरा देश” अंतर्गत आयोजित |
| ८ | मतदार नोंदणी जनजागृती | १४ सप्टेंबर २०२३ | युवकांचा मतदानातील सहभाग वाढविण्यासाठी |
| ९ | “प्रधानमंत्री आयुष्मान भारत” जनजागृती कार्यक्रम | २० ऑक्टोबर २०२३ | बीपीएल कुटुंबांना ₹५ लाख मोफत आरोग्य विमा कवचाची माहिती |
| १० | वृक्षसंवर्धन व वृक्षारोपण | १३ जून २०२४ | वृक्षसंवर्धनाबाबत जनजागृती |
| ११ | आंतरराष्ट्रीय योग दिन | २१ जून २०२४ | योग सत्राचे आयोजन |
| १२ | तिरंगा शपथ व रॅली | १३ व १४ ऑगस्ट २०२४ | “हर घर तिरंगा” अभियानाअंतर्गत |
| १३ | “वाचन प्रेरणा दिन महाराष्ट्र” – सामूहिक वाचन व स्पर्धा | ३१ डिसेंबर २०२४ | वाचन संस्कृतीला प्रोत्साहन देण्यासाठी |
| १४ | “जय शिवाजी जय भारत” पदयात्रा | १९ फेब्रुवारी २०२५ | छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या ३९५ व्या जयंतीनिमित्त |
| १५ | वन विभाग व बोर व्याघ्र प्रकल्पासह एकदिवसीय जंगल स्वच्छता | ५ मार्च २०२५ | वन्यजीवांविषयी जनजागृतीसाठी |
| १६ | रक्तदान शिबिर | ७ मार्च २०२५ | स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांच्या पुण्यतिथीनिमित्त |
कार्यक्रमांचे छायाचित्रं
From 1 October 2023 to 7 October 2023, on the occasion of “Wildlife Week 2023”, a forest visit and bird-watching programme was jointly conducted on 5 October 2023 in the Tulana forest area by the Forest Department, Arvi, and the National Service Scheme (NSS), Government Polytechnic, Arvi.
Campus Cleanliness Drive – 2023
A 'Meri Maati Mera Desh' programme was launched at Government Polytechnic, Arvi by installing the Amrit Kalash and beginning the campaign
(Selfie with Amrit Kalash).
Under the 'Meri Maati Mera Desh' initiative, a Panch Pran (Five Resolves) community pledge was administered at Government Polytechnic, Arvi.
Under 'Meri Maati Mera Desh' the Amrit Vatika was inaugurated at Government Polytechnic, Arvi.
An Amrit Kalash Yatra was organized under the 'Meri Maati Mera Desh' initiative at Government Polytechnic, Arvi.
A tree plantation programme was organized under 'Meri Maati Mera Desh' at Government Polytechnic, Arvi.
NSS celebrated Yoga Day at Government Polytechnic, Arvi.
A collective Tiranga pledge was administered through NSS at Government Polytechnic, Arvi.
A Tiranga Rally was organized through NSS at Government Polytechnic, Arvi.
Under the campaign 'Reading Inspiration Maharashtra' collective reading was conducted through NSS at Government Polytechnic, Arvi.
On the occasion of Shiv Jayanti, a 'Jay Shivaji Jay Bharat' Padyatra (march) was organized through the National Service Scheme at the institute.
A blood donation camp was organized through NSS at Government Polytechnic, Arvi.
Through NSS, the Pradhan Mantri Ayushman Bharat awareness programme was organized at Government Polytechnic, Arvi.